Co to jest Ethereum? Jak działa i do czego służy ether

Ethereum to blockchain, tak jak Bitcoin: publiczny rejestr, który prowadzą jednocześnie tysiące komputerów. Duża różnica? W Ethereum możesz też umieszczać programy. Nazywają się smart kontrakty. Robią dokładnie to, co w nich zapisano, dla każdego, bez żadnej firmy pośrodku.

Dlatego Ethereum to coś więcej niż pieniądze. Działają tu giełdy, za którymi nie stoi żadna firma (DeFi), stablecoiny takie jak USDC i EURC i jeszcze dużo więcej. Ethereum to sieć; ether (ETH) to waluta, której potrzebujesz, żeby z niej korzystać.

Smart kontrakty: programy, których nikt nie zatrzyma

Smart kontrakt to kawałek kodu w blockchainie. Wyślesz mu coś, a sieć wykona to, co w nim zapisano. Na przykład: daj tej osobie monetę A w zamian za monetę B. Nikt nie musi tego zatwierdzać i nikt nie zatrzyma tego w połowie. Wygodne, ale też ryzykowne: jeśli w kodzie jest błąd, każdy może go wykorzystać.

Ether i gas: płacisz za obliczenia

Wszystko, co robisz w Ethereum, wymaga obliczeń. Płacisz za nie opłatami za transakcje w etherze: to właśnie gas. Im większy ruch w sieci, tym drożej. Od aktualizacji London z sierpnia 2021 roku część tych opłat jest spalana; taki ether znika na zawsze. Opłaty za gas często są podawane w gwei, czyli w miliardowych częściach etheru.

Proof of stake: walidatorzy zamiast górników

Do września 2022 roku Ethereum, tak jak Bitcoin, działało z górnikami. Od The Merge bloki tworzą walidatorzy. Blokują ether jako zastaw. Grasz uczciwie, to dostajesz nagrodę; oszukujesz, to tracisz część stawki. Co dwanaście sekund dochodzi nowy blok. Własnym walidatorem możesz zostać od 32 ETH, z komputerem, który jest zawsze włączony. Z mniejszą kwotą możesz dołączyć przez platformę; ile to daje i jakie są ryzyka, przeczytasz w artykule Staking — jak to działa.

Layer 2: taniej bocznym torem

Ethereum samo w sobie bywa zatłoczone i drogie, dlatego powstały sieci layer 2, takie jak Arbitrum, Optimism i Base. Zbierają mnóstwo transakcji w jedną paczkę, a do Ethereum trafia tylko wynik końcowy. Od aktualizacji Dencun z marca 2024 roku jest to dużo tańsze.

Pod koniec 2013 roku programista Vitalik Buterin napisał whitepaper o blockchainie, w którym można trzymać nie tylko pieniądze, ale też programy. Bitcoin był według niego do tego zbyt ograniczony. Razem z grupą współzałożycieli zbudował Ethereum, a 30 lipca 2015 roku sieć wystartowała w pierwszej, surowej wersji: Frontier.

Rok później coś poszło nie tak. Ktoś wykorzystał błąd w kodzie The DAO, czegoś w rodzaju funduszu inwestycyjnego w formie smart kontraktu, i wyprowadził z niego pieniądze. Żeby je odzyskać, większość zdecydowała się zmienić blockchain: to fork DAO z 20 lipca 2016 roku. Część ludzi się z tym nie zgodziła i została na starym łańcuchu. Dziś nazywa się on Ethereum Classic.

Największa zmiana przyszła 15 września 2022 roku: The Merge. Kopanie w Ethereum się skończyło, a sieć przeszła na proof of stake. Według szacunków firmy badawczej CCRI zużycie prądu spadło przez to o ponad 99,988% (ethereum.org). Potem przyszły aktualizacje, dzięki którym staking stał się bardziej elastyczny, a layer 2 tańszy.

Bitcoin chce być przede wszystkim dobrym pieniądzem: prostym, przewidywalnym i nigdy ponad 21 milionów monet. Ethereum to raczej platforma: możesz na niej zbudować mnóstwo rzeczy, a zasady częściej się zmieniają przez aktualizacje. Bitcoin działa dzięki kopaniu, Ethereum dzięki stakingowi. I choć liczba bitcoinów jest z góry ustalona, ether nie ma stałego limitu.

Który z nich do ciebie pasuje, a może oba, przeczytasz w artykule Kupić Bitcoina czy Ethereum?. Więcej o samym Bitcoinie znajdziesz na stronie Co to jest Bitcoin.

Tak jak w przypadku bitcoina, sam ether nie ma emitenta, który potrzebowałby zezwolenia. Europejskie prawo o kryptowalutach MiCA dotyczy jednak firm, które kupują albo przechowują ether za ciebie: one potrzebują zezwolenia. Które platformy je mają, sprawdzisz w naszym rejestrze zezwoleń.

Jak opodatkowane są nagrody ze stakingu, zależy od kraju. Znajdziesz to w naszym zestawieniu podatków od kryptowalut w Europie.

• Ryzyko kursowe. Wartość może w krótkim czasie mocno spaść. Wchodź tylko z pieniędzmi, których stratę zniesiesz.
• Błędy w smart kontraktach. Błąd w kodzie może kosztować pieniądze, a cofnąć się tego nie da.
• Fałszywe strony i zgody. Fałszywa strona prosi cię o zatwierdzenie kontraktu, który potem czyści twój portfel. Nigdy nie podpisuj czegoś, czego nie rozumiesz.
• Wysokie opłaty w szczycie. Gdy w sieci jest tłoczno, zwykła transakcja może kosztować sporo w opłatach za gas.
• Ryzyko stakingu. Przez platformę ufasz tej firmie, a jako walidator możesz przy błędach stracić część stawki.